Tango EFT posuwa rozmowy do przodu za pomocą empatii i dostrojenia, nawet jeśli treści są prowokujące. Koronawirus, wstrząsy i nieufność wypełniają świat powodami, by się do siebie nie zbliżać. Mądrość Tanga EFT może pomóc nam być bardziej antyrasistowskimi, tak jak bycie antyrasistami może pomóc nam lepiej ucieleśniać postawę przywiązania skoncentrowaną na człowieku. Jako wieloletni szkolący się superwizor EFT, który od 16 lat współprowadzi tygodniowe wyjazdy antyrasistowskie, nauczyłem się, że przywiązanie ma zastosowanie szersze niż tylko interpersonalne. Kluczowe momenty więziowe żyją w naszych ciałach i związkach i występują również na poziomie międzygrupowym i systemowym.
50 lat temu John Bowlby napisał „Zachowania przywiązaniowe są częściowo skierowane na grupy i instytucje… [które] dla wielu ludzi… stanowią podrzędną „figurę przywiązania”, a dla niektórych główną „figurę przywiązania.”” (Bowlby, 1982/1969, str. 207)
20 lat temu, nasz afroamerykański przyjaciel przyjechał do nas z Teksasu. Weszliśmy do restauracji. Przeskanował oczami stoliki. Był tam jeden czarnoskóry mężczyzna jedzący kolację. Skinęli głową do siebie nawzajem. Później weszliśmy do innej restauracji z białoskórą partnerką przyjaciela. Patrzyłem jak oboje skanują oczami pomieszczenie. Para turystów, również czarno-biali, skinęła do nich. Nie zdawałem sobie wtedy jeszcze sprawy, że te momenty dotyczą bezpieczeństwa, domagania się, wycofania, lęku separacyjnego oraz poszukiwania bliskości, nie tylko interpersonalnej, ale także interakcji z całym pomieszczeniem, rodzinami, społecznościami i instytucjami. Zapytałem “ Czy to jest Ok?”. Wyjaśnili mi, że zawsze zachowują czujność w miejscach publicznych dbając o swoje bezpieczeństwo. Lata później czarnoskóra kobieta i ja czekaliśmy na stolik. Ludzie udawali, że się nie gapią. Posiłek miał aurę antyrasistowską. W atmosferze było coś prowokacyjnego, demonstracyjnego.
Antyrasistowskie rozmowy mogą wzbudzać obawy dotyczące bezpieczeństwa. Mogą pojawić się pytania takie jak “Kto tutaj wygląda i brzmi jak ja?”, “Czy mogę zostać wysłuchany bez obaw?” albo “Jeśli jestem białą cispłciową osobą, co mogę powiedzieć w trakcie dyskusji o rasizmie?” Podobnie jak inne lęki, takie chwile prowokują domaganie się, wycofanie… lub podłączenie.
EFT jest systemowe. Wiemy jak przełączyć naszą uwagę pomiędzy poziomami systemu. Czasem eksplorujemy wewnątrz a czasami pomiędzy. Istnieje jednak więcej poziomów systemu niż tylko indywidualny (partner) i interpersonalny (ich cykl). Trzy osoby to już triada. Może pracuję w jakiejś agencji, w jakimś mieście, w jakimś kraju. Kiedy skupienie przenosi się od wewnątrz przez pomiędzy do pośród, możemy skanować pomieszczenia w poszukiwaniu bezpieczeństwa lub nie musieć tego robić. W jaki sposób mądrość Tanga EFT może pomóc nam lepiej dbać o bezpieczeństwo, zrozumienie i połączenie międzygrupowe i systemowe?
Tango EFT – Ruch 1: Odzwierciedlenie procesu w tu i teraz
Wyobraź sobie siebie jako turystę który dotarł do Aoshimy, jednej z Japońskich wysp kotów, gdzie przypada 6 kotów na każdego człowieka. Cumujesz łódź, szukasz restauracji, robisz zdjęcia. Przez cały ten czas nikt nie wspomina o sześćdziesięciu lub siedemdziesięciu kotach, które uciekają spod twoich stóp przy każdym kroku. To byłoby dziwne, prawda? Naturalnie nasuwa się pytanie “ Czy nikt tutaj nie jest uczulony na sierść kota?” a nawet “ Wy też widzicie te wszystkie koty, prawda?”.
Dla wielu z naszych klientów i współpracowników wydaje się oczywiste, kto jest reprezentowany, kto do kogo mówi, czyje komunikaty i interesy są uwypuklone. Te „koty” są prawdopodobnie jednymi z pierwszych zauważonych rzeczy, a nie ostatnimi. Kiedy o nich nie wspominamy i gdy dyskusja na ich temat nie jest mile widziana, rezultatem może być zranienie i utrata zaufania.
Nazywam to “ślepą plamką”. Właśnie tu się zaczyna pierwszy ruch Tanga – od zauważenia tych „kotów”. Od zaciekawienia się czyje doświadczenia znalazły się w obszarze ślepej plamki i dla czyjej wygody. Chęć zapytania czy jest to warte dyskusji. Zachowanie ciekawości. Rasizm systemowy sprawia, że nie widzimy naszych instytucjonalnych „kotów”. Jesteśmy przyzwyczajeni do formułowania wypowiedzi w sposób dopasowany do punktu widzenia i schematów komunikacyjnych białych ludzi, do funkcjonowania w systemie, który nagradza białych ludzi oraz, w mniejszym stopniu, tych, którzy potrafią przełączyć się na „białe wzorce”. Nasz kolektywny brak doceniania, zauważania i ugłaśniania trosk (lub co gorsze, poniżanie tych którzy to robią) krzywdzi ludzi.
Samo podjęcie ryzyka zadawania pytań typu: „Czy to jest kot? lub „Czy chciałbyś porozmawiać o tym kocie?” to ryzyko, które możemy podjąć. Podobne ryzyko możemy podjąć pytając: „Chyba źle cię zrozumiałem w zeszłym tygodniu, rozminąłem się z tobą. Czy chciałbyś o tym porozmawiać?”. Może klient powie „tak”, a może powie „nie”. Niezależnie od odpowiedzi, nasza troska i uwaga mają funkcję naprawczą. Bessel van der Kolk opisuje jak uzdrowić traumę czyniąc niejawne wspomnienia jawnymi. Selma Fraiberg opisuje w “Ghosts in the Nursery” coś bardzo podobnego. Podobnie jak w przypadku cykli, każdy jest lepiej zaopiekowany, gdy mamy odwagę dostrzegać i nazywać.
Biały mężczyzna świeżo po ślubie przedstawia swoją afro-amerykańską żonę swojej rodzinie w Europie. Ona starając się być miła prosi go by wyjaśnił swojej rodzinie, żeby przestali dotykać jej włosów. On wybucha mówiąc, że jeśli ona chce krytykować wszystkich za „zwyczajną ciekawość” to sama może im o tym powiedzieć. Żona czuje brak wsparcia. Podczas sesji mąż obszernie wyraża swoje oburzenie. Konteneruję jego oburzenie odzwierciedlając i akceptując je. A potem pytam ją jakie było jej doświadczenie tej sytuacji. Kobieta patrzy przez okno i mówi niewyraźnie: “Nie chodzi tylko o mnie”. Ups!
[Ruch 1 TANGA] – Zastanawiam się czy mogło to zostać odebrane, że ani on ani ja jej nie rozumiemy i decyduję się posłużyć refleksją, że wiele czarnoskórych kobiet opowiadało mi o obcych ludziach dotykających ich włosów podczas podróży. Po tym jak nazwaliśmy systemowo odmienne traktowanie czarnoskórych kobiet, ona ponownie zaangażowała się w sesję.
Tango EFT – Ruch 2: Eksploruj i pogłębiaj
W EFT stawiamy w centrum emocje a nie treść, poczucie krzywdy a nie pewność, więź a nie to, kto ma rację. Czasami skłaniamy się, jak sugeruje Nalini Calamur, ku znanemu nam osobiście bólowi naszych klientów i odsuwamy się od nieznanego nam bólu. Przyjęcie postawy antyrasistowskiej zmusza nas do dostrojenia się do doświadczeń emocjonalnych, które mogą być nam nieznane. Tak wiele umiejętności komunikacyjnych np. wypowiedzi typu “ja”, nazywanie uczuć, aktywne słuchanie wydaje się zakładać, że grunt na którym się spotykamy jest równy. Nie ma żadnego nacisku na to kto wśród partnerów, członków rodziny lub przyjaciół powinien mówić pierwszy. Nigdy nie nauczono mnie skupiać się na głosie osoby, na którą temat najbardziej wpływał i słuchać tego głosu jako pierwszego (jeśli nie czułem, że przeżywa ten temat głębiej). Na przykład, gdyby kobieta opowiadała mi o seksizmie lub osoba kolorowa opisywałaby doświadczenie rasizmu.
Ahmaud Arbery był afroamerykańskim mężczyzną, postrzelonym i zabitym przez jednego ze swoich sąsiadów w trakcie biegania po swojej okolicy. Został zabity po tym jak przebiegł 2,23 mili. W maju wielokrotnie nagrodzony aktor Sterling K. Brown przebiegł 2,23 mili aby upamiętnić urodziny i rocznicę morderstwa Arbery’ego. Po swoim biegu Brown nagrał wideo, w którym powiedział: “Jest coś, co musisz czasami zrobić jako czarnoskóry mężczyzna, który obraca się w kręgach białych ludzi, w których żeby zostać usłyszanym, musisz najpierw uspokoić ludzi z którymi chcesz mieć autentyczną komunikację… Maska, którą nosisz jako czarnoskóry mężczyzna w tym kraju brzmi: „Hej, tutaj nie ma się czego bać. Jestem taki sam jak ty. Znajdźmy wspólny grunt, zabawmy się czasem”. Chwilami bywa to męczące.
Doświadczenia takie jak te „przechylają” grunt pod rozmowami, ponieważ tylko jedna strona pracuje nad tym, aby inni czuli się bezpiecznie. Pojawia się to jako częsty motyw w hollywoodzkich filmach, wyraźnie nazwany przez reżysera Spike’a Lee w 2001 roku. To znaczy, motyw czarnoskórych postaci drugoplanowych, które przychodzą z pomocą białym bohaterom, często dzięki specjalnemu wglądowi lub mistycznym mocom: Whoopi Goldberg w filmie „Uwierz w ducha”, Morgan Freeman w „Batman: Początek”, Donald Glover w „Marsjaninie”. Niezależnie od tego, czy jest to zwykłe doświadczenie, czy wymyślony hollywoodzki archaizm, brak zauważania sytuacji, kiedy jedna ze stron podtrzymuje drugą, jest obarczone ryzykiem.
Siedzę z parą, podczas gdy partnerka (domagająca się) opowiada swojemu wycofującemu się mężowi o tym, jak on czasami poprawia jej wypowiedzi pod kątem poprawności gramatycznej lub przerywa w sposób w jaki robią to inni mężczyźni. Ona wierzy, że on ma dobre intencje i nazywa to „niezamierzonym seksizmem”. Mąż nagle wystrzeliwuje pocisk. Przerywam mu mówiąc “Mów do mnie…” i nagle jesteśmy w sytuacji gdy obaj jej przerywamy. Potem myślę sobie “ Przecież przechwytując pocisk, terapeuta powinien przerwać…” Ups! Przepraszam ją i proszę go, żeby jej wysłuchał. Moja interwencja, przyznanie, że przerwanie jej wypowiedzi miało miejsce, wyrównuje grunt. Klientka kontynuuje.
Kiedy ujawniłem się przed rodzicami z moją orientacją seksualną, mieliśmy dwa ciężkie lata. To było dobre dla nas wszystkich. Jako terapeuci musimy być bardzo cierpliwi gdy ludzie zaczynają napotykać i radzić sobie z sytuacjami i doświadczeniami, w których my sami odczuwamy lub odczuwaliśmy długotrwały ból. Tworzenie tej przestrzeni dla klientów i współpracowników na początku może być odczuwane jako “uspokajanie ludzi, z którymi chcesz mieć autentyczną komunikację”. Musimy zastanowić się jakie wsparcie możemy zaoferować, tak żeby ono karmiło również naszą duszę, a nie tylko ich.
Ponadto biali/heteroseksualni/cispłciowi terapeuci mogą potrzebować ko-regulacji i zarządzania reakcjami, by komunikować otwartość i akceptację. Jak wskazuje dr Annette Holloway, aby zaszczepić nadzieję być może będziemy musieli wielokrotnie słuchać, słyszeć i uszanować to co zostało nam powiedziane, będziemy tolerować domaganie się i złość, a także nie wykonamy żadnych ruchów zbyt szybko by przeciwdziałać lub tłumaczyć ból, którego sami nie doświadczyliśmy. Naprawa jest możliwa gdy aktywnie staramy się wyrównać grunt.
PRZYKŁAD: Heteronormatywna, cispłciowa, para- latynoska kobieta i biały mężczyzna opowiadają mi o jednodniowej wycieczce do pobliskiego miasta. Podobnie jak u innej pary (latynosko-białej, cispłciowej, lesbijskiej), z którą pracowałem wiele lat wcześniej, cykl jest w toku, ponieważ białej osobie w parze podobało się miasto a Latynoska czuła się zdemaskowana, że „każdy, kto wygląda jak ja, pracuje za ladą”. W obu parach biała osoba nie potrafiła wczuć się w sytuację, prosiła aby latynoska partnerka nie była przewrażliwiona, żeby po prostu cieszyła się dniem, że w sumie wygląda jak biała. Ja, przypominając sobie przyjemny czas spędzony w tamtym miejscu z moim mężem, powiedziałem: „Jakie to miejsce jest fajne.” Ups! Wziąłem stronę osoby białoskórej. Zainicjowałem proces naprawczy przez nazwanie tego co się wydarzyło i wyrównaliśmy poziomy.
Poziomowanie zaprasza do głębszej rozmowy i spójności afektywnej. Jak napisała Audre Lorde (1984): “Pośród wzajemnych współzależności (niedominujących) różnic leży bezpieczeństwo, które pozwala nam zejść w chaos… i powrócić z prawdziwą wizją przyszłości, wraz z towarzyszącą mocą do wprowadzenia tych zmian, które mogą wprowadzić inną przyszłość w życie. Różnica to pierwotna i silna więź, z której tworzy się nasza osobista moc… Porażką jest uznanie różnic między nami za kluczową siłę jednej ze stron – jest to porażka braku wyjścia poza pierwszą lekcję patriarchatu. W naszym świecie „dziel i rządź” musi zostać zmienione w „definiuj i umożliwiaj”.
Autorem artykułu jest Jay M. Seiff-Haron, terapeuta i superwizor EFT z San Fransisco (Kalifornia, USA), członek komisji ds. różnorodności w ICEEFT.
Artykuł został oryginalnie opublikowany po angielsku w newsletterze ICEEFT nr 47, jesień 2020. Tłumaczenie za zgodą ICEEFT (Międzynarodowego Centrum Doskonałości w EFT.
Przetłumaczyła Joanna Gruszczyńska – certyfikowana terapeutka EFT, superwizorka aplikantka.
Korekta: Beata Zielińska-Rocha, Kamila Kaźmierczak.
